Yusuf Arslan
2 Haziran 2026
Son yapılan bir araştırma, Fırat Nehri’nin kökenleri ile ilgili bilinenleri değiştirdi. Fırat Nehri, tek bir kaynaktan değil, tarih öncesi dönemlerde yaşamış iki büyük nehrin birleşiminden oluştu. Bu iki nehrin isimleri ise Paleo-Karasu ve Paleo-Murat olarak biliniyor. Araştırma, 3 bin kilometre uzunluğundaki Fırat’ın, bugüne kadar sanıldığı gibi tek bir su yolu olarak evrilmediğini gösteriyor.
Kıdemli sismik stratigrafi uzmanı Andrew Madof ve ekibi, Lübnan ile Türkiye kıyılarındaki deniz tabanında gömülü kalmış milyonlarca yıllık tortul katmanları incelemek için 3 boyutlu sismik veriler ve uydu görüntülerini kullandı. Bu verilere göre, Paleo-Karasu ve Paleo-Murat, yaklaşık 5,4 milyon yıl önce günümüzdeki Türkiye ve Suriye topraklarından geçerek Akdeniz’e akıyordu. Bu iki nehrin su taşıma kapasiteleri, günümüzdeki Nil Nehri’nden bile büyüktü.
Ancak, yaklaşık 3,6 milyon yıl önce meydana gelen güçlü depremler ve fay hareketleri, bu su yollarının akış yönünü değiştirmeye başladı. Öncelikle Paleo-Murat’ın akış yönü saptırıldı ve 800 bin yıl sonra Paleo-Karasu da tektonik hareketlerle yönünü değiştirdi. Bu süreç sonucunda, 1,6 milyon yıl önce iki nehir tamamen birleşerek güneydoğuya, Basra Körfezi’ne doğru akmaya başladı ve Fırat Nehri böylece doğmuş oldu.
Fırat ve Dicle nehirlerinin taşıdığı alüvyonlar, yaklaşık 6 bin yıl önce Mezopotamya’da büyük bir verimli tarım alanı yarattı. Sümerler ve Asurlular bu su kaynağından faydalanarak yerleşik hayata geçiş yaptılar. Madof, bu araştırmanın sonuçlarının, eski nehirlerin konumunun ilk insan türlerinin Afrika’dan çıkıp Doğu Akdeniz üzerinden dünyaya yayılma yollarını nasıl şekillendirdiğini ortaya koyduğunu belirtiyor. Madof’a göre, 3,6 milyon yıl önceki tektonik olaylar yaşanmasaydı, bu nehirler hala Akdeniz’e akmaya devam edecek ve Mezopotamya kurak bir çöl olarak kalacaktı; dolayısıyla insanlık tarihinin başlangıcına tanıklık eden medeniyetler belki de hiç var olmayacaktı.
